काठमाडौं । दुइ सातायता संसारका ३ देशमा कोरोना भाइरस संक्रमणको सबैभन्दा बढी केस देखिएको छ, अमेरिका, रुस र ब्राजिल ।

यी तीन देश संसारका सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएका टप–१० मुलुकको सूचीमा पर्छन् । यी देशले सायदै कल्पना गरेका थिए कि कोरोना महामारी यस्तो बेगले फैलिन्छ । तर, एक महत्त्वपूर्ण तथ्यले रुसलाई बाँकी दुई देशभन्दा अलि फरक देखाउँछ, त्यो हो कोभिड–१९ का बिरामीको मृत्यु दर ।

अमेरिकाको जन्स हपकिङ्स युनिभर्सिटीको डाटामा हेर्ने हो भने सोमबारसम्म अमेरिकामा कोभिड–१९ का बिरामीको मृत्यु दर करिब ६ प्रतिशत छ । यस्तो दर ब्राजिलमा ७ प्रतिशत छ । अमेरिका २ महिनादेखि यो महामारीको प्रकोपसँग लडिरहेको छ । जबकि, ब्राजिललाई यो संक्रमणले एक महिना अघिदेखि मात्र छोएको हो ।

पश्चिमी युरोपमा इटाली, फ्रान्स, स्पेन, बेल्जियम, बेलायतलगायतका देशमा मृत्यु दर औसतमा १० प्रतिशत छ । तर, रुसमा यस्तो दर १ प्रतिशतभन्दा कम छ । जबकि, रुस र ब्राजिललाई कोरोनाले लगभग एकै समय गाँजेको थियो ।

यस्तो किन ?

रुसको स्वास्थ्य मन्त्रालयमा सरुवा रोग विभागकी प्रमुख डा। एलिना म्यालिनिकोवासँग यसको एक सिधा जवाफ छ । उनी भन्छिन्, ‘मानिसहरूलाई कोरोना भाइरस संक्रमण भएको समयमै थाहा हुँदा मृत्यु दर कम भएको हो । जब कोरोनाको जस्तै लक्षण देखिन्छ तब मानिसहरू डाक्टरसँग सम्पर्क गर्छन् र आफ्नो उपचार सुरू गरिहाल्छन् ।’

रुसी सञ्चारमाध्यमका अनुसार राजधानी मस्कोमा सबैभन्दा बढी ६० प्रतिशत केस देखिएको छ जहाँ तुलनात्मक रूपमा तन्नेरीहरूको संख्या बढी छ, उनीहरू स्वस्थ छन् । जबकि, ग्रामीण क्षेत्रमा यस्तो छैन । कोरोना महामारीबाट भएको यति कम मृत्यु दरलाई अप्रत्यासित नै मानिएको छ । रुसमा आखिर किन यस्तो भइरहेको छ रु केही चिजको तुलना यहाँ गरिएको छ ।

टेस्टिङ किट

रुस र ब्राजिलमा कोभिड–१९ को परीक्षणको दरमा भारी अन्तर छ । डाक्टर एलिना र रुसका ठूला नेता १० लाख जनसंख्यामध्ये ४१ हजारमा कोरोना परीक्षण भइरहेको सगौरव बताउँछन् । जबकि, ब्राजिलमा यस्तो संख्या ३ हजार ४ सय ५९ मात्र छ ।

अमेरिकामा पनि रुसको तुलनामा कम परीक्षण भइरहेको छ । सरकारी तथ्याङ्कअनुसार अमेरिकामा हर १० लाख जनसंख्यामध्ये ३० हजार ९ सय ३७ जनाको मात्रै कोभिड–१९ को परीक्षण भएको छ । हुन त, स्विट्जरल्याण्ड र जर्मनीजस्ता देश जसले बढीभन्दा बढी टेस्टिङ गरेका छन्, उनीहरूकहाँ पनि मृत्यु दर कम नै छ । किनकि, उनीहरूले संक्रमणलाई सुरूमै पहिल्याइरहेका छन् र तत्कालै परीक्षण गरी समयमै सतर्कता अपनाएका छन् ।

यसकारण बढीभन्दा बढी परीक्षण गर्नु अत्यन्तै फाइदाजनक हुन्छ । तर, अन्य केही फ्याक्टर पनि छन् जसका कारण कोभिड–१९ का बिरामीमा मृत्युको खतरा बढ्छ । जस्तो कि, पुरुष, ज्येष्ठ नागरिक, हृदयघातका बिरामी, श्वासप्रश्वाससँग जोडिएका बिरामी, सुगरका बिरामी र मोटोपन भएका मानिस कोभिड–१९ को उच्च जोखिममा हुन्छन् । रुसमा अनाधिकृत डाटाले कोरोनाबाट मृत्यु हुनेमा पुरुष बढी रहेको देखाउँछ । तर, चाहे रुस होस् वा ब्राजील, कसैले पनि अन्य घटकमा कुनै तथ्याङ्क तयार गरेका छैनन् ।

जस्तो यहाँ बताइएको छैन कि महिला र पुरुषमध्ये यो बिमारबाट कसको बढी मृत्यु भइरहेको छ र कुन उमेरका मानिस ज्यादा खतरामा छन् । यद्यपि, ब्राजिलमा अप्रिल महिनाको अन्त्यमा एक पटक अपडेट दिइएको थियो, कोभिड–१९ बाट मृत्यु हुनेमा ५९ प्रतिशत पुरुष छन् ।

ज्येष्ठ नागरिकको संख्या र हृदयघात

विश्व बैंकका अनुसार रुसमा १५ प्रतिशत जनसंख्या ६५ वर्ष वा योभन्दा बढी उमेरको छ । ब्राजिलमा यस्तो संख्या ९ प्रतिशत छ । जबकि, अमेरिकामा १६ प्रतिशत छ । रुस र ब्राजिलमा ज्येष्ठ नागरिकको संख्याको यो अन्तरअनुसार त ब्राजिलमा कोभिड–१९ का बिरामीको मृत्यु दर कम हुनुपर्ने हो ।

फेरि ब्राजिलको तुलनामा रुसमा कार्डिएक अर्थात मुटुका बिरामीको संख्या पनि बढी छ । हालै मात्र गरिएको एक अध्ययनले पनि यसको पुष्टि गरेको छ । यसमा भनिएको छ, ‘मुटुको बिमारका कारण हुने समस्याको दर रुसमा ब्राजिलभन्दा २ गुणा बढी छ, त्यसैले पनि कोभिड–१९ का कारण बढी खतरा त रुसलाई नै हुनुपर्ने हो ।

अन्य बिरामी

रुसमा श्वासप्रश्वासका बिरामी कति छन्, यसको आधिकारिक तथ्याङ्क छैन । यद्यपि, धूम्रपान रुसमा आमकुरा हो । जबकि, श्वासप्रश्वास र फोक्सोसँग सम्बन्धित रोगको प्रमुख कारण नै धूम्रपान हो ।

रुसमा करिब ५७ प्रतिशत पुरुष र २३ प्रतिशत महिला धूम्रपान गर्छन् । ब्राजिलमा धूम्रपान गर्नेमा पुरुषको संख्या १७ प्रतिशत र महिलाको १० प्रतिशत छ ।

तर, सास र फोक्सोसँग जोडिएको बिमारबाट मर्नेको संख्या ब्राजिलमा (एक लाख मानिसमध्ये २६.५) र रुसमा (एक लाख मानिसमध्ये १४.५) भन्दा बढी छ । रुसमा ६ प्रतिशत मानिसलाई डाइबिटीज छ भने ब्राजिलमा यस्तो संख्या १० प्रतिशत छ । जबकि, मोटोपनको समस्या भएका मानिसको संख्या दुवै देशमा लगभग बराबर छ ।

केही प्रश्न

यस्तो स्थितिमा जब रुस र ब्राजिल, २ देशमा बिमारबाट हुने खतरा बिल्कुल बराबर छैन, रुसमा निकै कम पनि छैन । फेरि कोभिड–१९ त्यहाँ कम खतरापूर्ण कसरी भयो ?

के डाक्टर एलिना सही छिन् ? वास्तवमा यो अन्तर बढी परीक्षण गरेकै कारण हो ? वा रुसको मेडिकल सिस्टमको क्षमता बढी छ ? कारण यीमध्ये कुनै पनि हुन सक्छ वा सायद हामीलाई थाहै छैन । जस्तो, यो कुरालाई लिएर स्थिति स्पष्ट छैन कि रुसमा कोभिड–१९ बाट हुने मृत्युको तथ्याङ्क कसरी दर्ज गरिएको छ ।

कुनै व्यक्ति हृदयघातबाट मर्‍यो, उसलाई कोरोना संक्रमण पनि थियो । तर, के यो मृत्युलाई कोभिड–१९ बाट भएको मृत्यु मानिएको छ ?

रुसको ग्रामीण क्षेत्र जहाँ ज्येष्ठ नागरिक बढी छन् र उनीहरू विभिन्न रोगले ग्रसित पनि छन् । त्यहाँबाट राजधानी मस्कोसम्म सूचना कति छिटो पुग्छ ? उनीहरूबारे तथ्य के हो जो घरमै मरिरहेका छन् ? जसमा लक्षण त थियो तर कोभिड–१९ को परीक्षण गर्न कुनै सुविधा थिएन, यस्तो तथ्याङ्को वास्तविकता के हो ?

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण के हो ?

अमेरिका होस् वा कुनै अर्को देश, कोभिड–१९ बाट हुने मृत्युको सटिक वर्गीकरण, यो महामारीलाई लिएर हाम्रो बुझाइ र यसको नियन्त्रणमा हाम्रो प्रयासको प्रभावकारिता बढाउनका लागि निकै महत्त्वपूर्ण छ । यो कुरा ती सबै देशले बुझ्नुपर्ने हुन्छ जो यो महामारीसँग जुधिरहेका छन् ।

यद्यपि, कसरी र कुन हालतमा एक व्यक्तिको मृत्यु हुन्छ, यसको वर्गीकरण धेरै पटक निकै चुनौतिपूर्ण हुन्छ । फेरि सत्य यो पनि हो कि रोग एक–दोस्रोसँग स्वतन्त्र हुँदैन । हृदय रोगबाट पीडित कुनै व्यक्तिको मृत्यु निमोनिया भयो भने मृत्युको सही कारण केलाई मान्ने ?

यो महामारीले संसारभरमा राजनीतिक टकरावलाई पनि जन्म दिएको छ । यस कारण पनि परिस्थिति जटिल छ । कोभिड–१९ बाट हुने मृत्युलाई गन्न केही अन्तर्राष्ट्रिय मानक बनाइएको छ, तर, अन्त्यमा यसको विश्वसनीय काम गर्ने जिम्मेवारी त स्थानीय प्रशासनलाई नै हुन्छ । र, उनीहरू कसरी काम गरिरहेका छन्, यही महत्त्वपूर्ण पक्ष हो ।

सोभियत तानाशाह जोसेफ स्टालिनले एक पटक भनेका थिए, ‘यो महत्त्वपूर्ण होइन कि कसले भोट दियो, महत्त्वपूर्ण त यो हो, उसको भोट कसले गन्यो ।’ (बीबीसी)